اگر سرخى حلق از داخل به سوى خارج ظاهر گردد و در اين وقت اكثر چشمها بگشايند و افاقه يابند علامت رجاى صحت بوده كذلك هرگاه تنفس متغير گردد و تنفس نفس قصير شروع كنند و همچنين اگر ورم در جانب مقابل حادث شود با وى ميد انحلال است . و اگر در ورم ضمور و انحلال بدن بدون انفجار از خارج باستراحت ظاهر گردد نشان انتقال خناق بود پس واجب است كه در اين وقت نبض او ملحظه نمايند اگر موجى عظيم گردد و سرفه با وى حادث شود دليل انتقال ماده است به سوى ريه حدوث ذات الريه و اگر نبض منتشج بود دليل توجه ماده است با اعصاب و حدوث تشنج عن‌قريب . و اگر نبض بسيار ضعيف و صغير و متفاوت گدد و خفقان هيجان كند و حرارت غريزى تحليل شود و محشى حادث گردد و دليل انتقال ماده است ناحيه قلب و انصباب بران . و اگر درد معده و غثيان پيدا شود و دليل انصباب ماده است بمعده . و اگر در آن اندك نرمى بهم رسد . از روز چهارم گذشته باشد علامت جمع ماده و نضج و انفجار بود و گاهى در خناقى كه سرخى او در گلو و ناحيه سينه ظاهر شود سرخى غائب گردد و اين به دو وجه است يا به جهت رجوع ماده به سوى باطن و يا به جهت استفراغ و تحليل ماده پس اگر بادى نفس آسانى پذيرد و به سبب استفراغ و تحليل ماده بود و محمود و مرجو به صحت است و اگر به سبب استفراغ نباشد ردى است . علاج كلى اقسام خناق بايد كه در اقسام خناق اگر خون غالب باشد در آن ابتدا الفصد نمايند و بعده استفراغ خلط موجب پس از نضج آن كنند و گاهى حلق يافوخ در خناق ورمى فائده مىكند . و به قول رازى و اسكندر اگر بدن نقى باشد حجامت در خوانيق نافع بود و اول روداعات پس محللات پس منضجات پس مفجرات پس مدملات استعمال نمايند و واجب است كه تبريدى در صفراوى قويتر در بلغمى ضعيفتر و ترتيب و تليين در سوداوى زيادتر باشد و جميع اشربه و اضمده و غراغر مخنوق مىبايد نيم‌گرم باشد مگر در صفراوى كه ماده آن نهايت حدت داشته باشد . و اگر ماده كثير باشد غرغره بعد از تنقيه مناسب بود زيرا كه در استعمال غراغر ذى ردع قبل از تنقيه و فصد خوف سجوع ماده بريه و قلب است و در ابتدا استعمال رداعات و در انتها ملينات مىبايد و حجامت ساقين و بستن آنها و حك اطراف به سنگ دولك و تسخين آنها بهر جذب ماده از حلق به سوى اسفل نيز مناسب بود و بهترين تدابير بهر جذب ماده از باطن به ظاهر حجامت زير ذقن است . و اگر سبوس گندم اكليل الملك بابونه خزمى زوفاى خشك نمك در آب بپزند و پايها را به اين مطبوخ بمالند تا كه سرخ شوند جميع اقسام خناق را نفع دهد ضماد جددار خطائى با آب گشنيز يا آب عنب الثعلب بهترين محللات است در خناق بارد و گل ارمنى در نوع حار ربع جزو كوفته بيخته با سفيدى تخم مرغ در سه قسم حار با پيه مرغابى يا پيه ماكيان در قسم بارد سرشته مكرر بر حلق ضماد كنند در اقسام خناق از مجربات انطاكى است . و كذا غرغره به طبيخ تخم كثوث و بابونه و خطمى و پرسياوشان و تخم ترب و انجير و تخم كرفس يا مفرد به حسب ماده مكرر به عمل آوردن مجرب اوست . و اگر روغن كنجد آب گشنيز لعاب حلبه هر واحد يك جزو سركه نيم جزو حضض ربع جزو بپزند تا روغن بماند پس بر حوالى گردن در ورم حار بارد طلا كنند و در بارد نيم‌گرم جامع النفع براى خناق حاره بارد و جميع اوجاع حلق و مجرب است و ضماد خنثا البقر و خرر المام در سركه و روغن گل پخته در حل اورام حلق مطلقا بليغ النفع است . و در اقسام خناق صعب معمول مؤلف اين است كه ضفدع كلان برى شكم شكافته گرماگرم بر گلو بندند و پنبه كهنه پهن نموده از آتش گرم كرده مكرر ببندند . و ايضا سنگ پشت را محاذى ذهن مخنوق دارند تا هواى دهن سنگ پشت بموضع خناق برسد باذن الله تعالى در اندك مدت ورم خناق را به تحليل برساند و ضماد خراطين در روغن كنجد جوشانيده و در اقسام خناق به غايت نافع است و ضماد خاكستر خطاف و شرب او برء الساعته است و بستن برگ مبرمشوى بعد مشق آن بسيار مفيد . و ايضا سپستان يك جزو حلبه تخم كشوث هر واحد نيم جزو پوست بيخ كبر ربع جزوه و در ده مثل آنها آب بجوشانند تا ربع بماند اندكى روغن بنفشه آميخته در حلق وجور كنند كه مجرب است و از مثنان ريسمان بافته در گلو بستن براى اورام حلق مجرب سويدى است . و ابن سمجون گويد كه تعليق حلتيت در گلو نافع خوانيق است . و به قول علوى خان مهره كه آن را كرم ايوب گويند و كاغذ از آن مهره كنند در گردن صاحب خناق ذوبحه آويختن و از آن آب و آش دادن و سوده آن را بر ورم ضماد نمودن بالخاصيت نافع است . و به قول جالينوس طلا بمرارت مطلقا و خصوصاٌ مراره كبش و نر گاو و محمل خوانيق است و از آن خلقى كثير شفا يافته و هرگاه خناق صلب گردد در دموى و صفراوى برگ خبازى و گشنيز و برگ بنفشه اكليل الملك خار خسك حلبه عنب الثعلب مساوى در آفتابه بپزند و دهن را گشاده بلبله او محاذى حلق دارند حتى كه بخار او در حلق داخل شود و ورم را نرم و تحليل كند و چون اراده استعمال اين انكباب در خناق بارد نمايد ادويه مناسب آن چيزى زياده كنند